Największa zbrodnia popełniona na Polakach po II wojnie światowej

Przez niemal pół wieku po zakończeniu Obławy Augustowskiej władze moskiewskie nie zabierały głosu w tej sprawie. Pierwszym opublikowanym dokumentem, w którym Rosja – jako spadkobierca Związku Sowieckiego – potwierdzała przeprowadzenie w lipcu 1945 r. operacji wojskowej w rejonie Puszczy Augustowskiej, było pismo Głównej Prokuratury Wojskowej Federacji Rosyjskiej z 4 stycznia 1995 r., będące odpowiedzią na prośbę o pomoc prawną wystosowaną przez polskie organa ścigania.

Mowa w nim o aresztowaniu 592 osób. Ich los, zdaniem Rosjan, „jest nieznany”. Nowej wiedzy dostarczył opublikowany przez Nikitę Pietrowa szyfrogram Wiktora Abakumowa z 21 lipca 1945 r. Szef sowieckiego kontrwywiadu wojskowego „Smiersz” napisał w nim również o 592 „bandytach” przeznaczonych do likwidacji, ale jednocześnie informował, że łącznie zatrzymano aż 7049 osób, z których większość (czyli 5115) została zwolniona. Na „sprawdzenie” czekało jeszcze 828 osób i ci spośród nich, którzy zostaną uznani za „bandytów”, również będą „zlikwidowani”. Wyjaśnił także, że 252 osoby, które określił jako „Litwinów”, zostały już przekazane litewskiemu NKWD. Tym samym organom przekazano 262 Litwinów „do sprawdzenia”.

Zdaniem niektórych badaczy, opierających się głównie na wymienionym dokumencie, do ustalonej liczby 592 przeznaczonych do „likwidacji”, należy dodać wszystkie pozostałe osoby, które w momencie sporządzania pisma przez Abakumowa znajdowały się w rękach sowieckich (jednych określanych jako „do sprawdzenia”, a innych jako przekazanych na Litwę), co oznaczałoby, że liczba zamordowanych mogłaby sięgnąć nawet 2000 osób. Jednym ze słabych punktów tej hipotezy jest to, że z kilkunastu znanych z nazwiska Litwinów przekazanych litewskiemu NKWD o dwóch wiemy, że nie zostali zamordowani latem 1945 r., gdyż zesłano ich do obozów pracy. Mimo powyższych wątpliwości należy podkreślić, że wspomniana liczba 592 zamordowanych osób z pewnością nie jest ostateczna. Świadczą o tym dalsze aresztowania, które trwały jeszcze przez kilka tygodni po wysłaniu szyfrogramu przez Abakumowa, chociaż nie były już tak intensywne, jak na początku operacji. Aktualna lista ofiar obławy zawiera ponad 500 nazwisk, jednak stan badań uniemożliwia precyzyjne wskazanie ostatecznej liczby zamordowanych. Prawdopodobnie poznamy ją dopiero po udostępnieniu przez Rosję materiałów archiwalnych i przeprowadzeniu ekshumacji oraz badań szczątków ofiar.

Niezależenie jednak, czy ofiar było 600, czy 2000, jest to niewątpliwie największa zbrodnia popełniona na Polakach od zakończenia II wojny światowej.