Dąbrowa Białostocka - Pomnik Ofiar Obławy Augustowskiej
Przeczesywanie przez oddziały Armii Czerwonej Puszczy Augustowskiej stanowi w pewnym sensie oś narracji o tym, co dziś nazywamy Obławą Augustowską.

Znaczne obszary i ogromna większość ludności dzisiejszych powiatów augustowskiego, sejneńskiego i suwalskiego zamieszkuje jednak i zamieszkiwała przed osiemdziesięciu laty poza obrębem puszczy, czyli na obszarze nie objętym zasadniczą częścią sowieckiej operacji wojskowej. Tyczy się to w całej rozciągłości powiatu sokólskiego, który leżąc na południe od Biebrzy, nie współdzieli z owym wielkim kompleksem leśnym najmniejszego nawet skrawka ziemi. Mimo to, na terenach nie objętych przeczesywaniem, licznych zatrzymań dokonywali tak czerwonoarmiści z jednostek zabezpieczających zasadniczy obszar działań, jak i wspierający ich funkcjonariusze UB, a nawet żołnierze z 1. Praskiego Pułku Piechoty tzw. ludowego Wojska Polskiego (ci ostatni operowali w powiecie suwalskim). Nie można się więc dziwić, że w pamięci mieszkańców tych obszarów mniej może utkwiły tyraliery wojska, a bardziej zatrzymania dokonywane przez sowieckie patrole, często w wyniku działań precyzyjnych, t.j. wymierzone w konkretną osobę, na ogół w miejscu jej zamieszkania.

Od południa, na linii biegnącej ze wschodu od ujścia Kanału Augustowskiego do Niemna, tymże kanałem do ujścia Wołkuszanki, rzeczką tą w stronę Lipska i mijając miasto polami od północnego wschodu do Biebrzy, a następnie Biebrzą do miejsca, w którym spotyka się ona z Nettą (w linii prostej 62 km), rozmieszczone zostały siły 29. Korpusu Strzeleckiego, w tym czasie zredukowanego do dwóch dywizji (73. i 102. Dywizje Strzeleckie). Owa rubież miała początkowo służyć izolacji obszaru operacji. Docelowo jednak stacjonujące tu wojska, oparte o linię Biebrzy, miały przyjąć rolę swoistego kowadła, na którym uchodzące pod naporem przeciwnika liczne (jak się spodziewano) polskie siły partyzanckie, miały zostać rozbite uderzeniem młota – nadciągających z zachodu, północy i wschodu pozostałych korpusów sowieckiej 50. Armii (wraz z detaszowanymi do niej jednostkami z 48. Armii i 2. Gwardyjskim Korpusem Pancernym).

Ostatecznie roli mu przeznaczonej 29. Korpus Strzelecki w zasadzie nie spełnił. Część oddziałów podziemia niepodległościowego opuściła obszar sowieckiej operacji wojskowej jeszcze przed jej rozpoczęciem. Zatrzymywano więc jedynie pojedynczych i małe grupki Polaków uchodzących zza Biebrzy przed Obławą. Dokonywano za to wielu zatrzymań na tyłach, m.in. na obszarze gminy Dąbrowa Białostocka (w miasteczku stacjonował sztab 73. Dywizji Strzeleckiej).

W 2023 r. w Dąbrowie Białostockiej zawiązał się komitet społeczny w składzie: ks. dziekan Andrzej Horaczy – proboszcz miejscowej parafii, Artur Gajlewicz – burmistrz, Adam Wojteczko – przewodniczący Rady Miejskiej i Maciej Sulik – dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury, którego celem było wzniesienie pomnika upamiętniającego ofiary Obławy Augustowskiej z terenu gminy. Inicjatywę wsparł merytorycznie oraz sfinansował Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku. Pomnik został uroczyście odsłonięty i poświęcony 13 października 2023 r.

Autorem projektu upamiętnienia był Marek Karp. Monument składa się z trzech sześciennych, szarych brył betonowych, z których środkowa dominuje wysokością nad pozostałymi. Zwieńcza ją również umieszczony na dwuschodkowej piramidzie pełnoplastyczny, odlany w brązie orzeł w koronie, z rozpostartymi skrzydłami. Bryły flankujące ustawione są pod niewielkim kątem do części centralnej, co sprawia, że pomnik niejako otwiera się ku stojącemu przed nim odbiorcy.

Na sześciennych bryłach zawieszono po jednej tablicy z czarnego kamienia. Na środkowej znajduje się główna dedykacja, na bocznych zaś lista znanych ofiar Obławy z terenu gminy Dąbrowa Białostocka, obejmująca 26 osób wyliczonych z imienia i nazwiska według miejscowości zamieszkania. Wśród nich odnajdziemy ppor. Wacława Sobolewskiego „Sęka” – dotychczas jedyną odnalezioną ofiarę Obławy Augustowskiej, którego grób znajduje się na cmentarzu w Augustowie (pozycja 5. na liście).

Opis miejsca

Pomnik zlokalizowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie najbardziej charakterystycznej i najłatwiejszej do zlokalizowania w przestrzeni miasta budowli – kościoła pw. Świętego Stanisława Biskupa i Męczennika. Znajdziemy go na prawo od wejścia