Gruszki - Pomnik upamiętniający m.in. „zaginionych bez wieści” mieszkańców Augustowszczyzny
Pomnik we wsi Gruszki odsłonięto 3 listopada 2007 r. Powstał z inicjatywy weterana – plut. pchor. Romana Chirkowskiego „Lecha II”, żołnierza „Kedywu” w Obwodzie AK Grodno-Prawy Niemen, który wraz z kpr. pchor. Mieczysławem Górkiewiczem „Czeńskim” przeprowadzał przez tzw. linię Curzona poakowskie oddziały z okręgów nowogródzkiego i wileńskiego oraz obwodów grodzieńskich AK.

Na wysokim postumencie wymurowanym z polnych kamieni ustawiono surowy głaz narzutowy z różowego granitu. Na nim umieszczono cztery tablice z granitu czarnego, rozdzielone szarym polem w kształcie krzyża. Na pierwszej tablicy (licząc od góry, od lewej) widnieje inskrypcja: „Pamięci wszystkich mieszkańców Puszczy Augustowskiej wywiezionych na obczyznę, zamordowanych przez Gestapo i NKWD, zaginionych bez wieści, za to, że byli Polakami”. Na drugiej: „Ludności walczącej z okupantami i Służbie Leśnej chwała za pomoc partyzantom Armii Krajowej”. W treściach tych możemy się z pewnością doszukiwać odniesień także do ofiar Obławy Augustowskiej, przy czym odwołano się do nich wprost, pisząc o mieszkańcach „zaginionych bez wieści”.

Pozostałe dwie tablice poświęcono żołnierzom i dowódcom podziemia suwalskiego i grodzieńskiego: 41. Pułku Piechoty AK i 3. Pułku Szwoleżerów AK – jednostek odtwarzanych latem 1944 r. do akcji „Burza” przez Obwód AK Suwałki z Inspektoratu  Suwalskiego AK, 81. Pułku Piechoty AK – jednostki odtwarzanej do „Burzy” przez Obwód AK Grodno-Prawy Niemen i Obwód AK Grodno-Lewy Niemen oraz Inspektorat Grodzieński AK.

Głaz zwieńczono polskim orłem wojskowym odlanym w białym metalu. Na postumencie umieszczono sporych rozmiarów znak Polski Walczącej.

Po prawej stronie pomnika ustawiono prosty, wysoki, drewniany krzyż, po lewej, maszt na flagę państwową. Wszystkie trzy obiekty znajdują się na niewielkim placyku, otoczonym drewnianym ogrodzeniem.

Zaledwie ok. 70 m na wschód od rzeczonego pomnika, po prawej (południowej) stronie drogi wiodącej w głąb wsi, znajduje się kolejne upamiętnienie. W 100. rocznicę powstania styczniowego wzniesiono tu obiekt, do którego pomnik z 2007 r. ewidentnie nawiązywał formą. Na analogicznym wysokim postumencie z polnych kamieni, ustawiono głaz – tu przecięty, bezpośrednio na którym wyryto inskrypcję. Podobnie jak nad leśnymi jeziorami Brożanem i Płaskim, także i tutaj oba monumenty stanowią dla siebie wzajem kontekst, którego nie sposób nie dostrzec.

Opis miejsca

Pomnik znajduje się na wjeździe do wsi od strony Mikaszówki, na skraju lasu, zaraz za znakiem „Gruszki”, po lewej (północnowschodniej) stronie drogi.