Jaminy - Symboliczny grób ofiar Obławy Augustowskiej pochodzących z terenu parafii Jaminy
W dniu 12 lipca 1945 r. z rejonu Jamin pododdziały sowieckiej 208. Dywizji Strzeleckiej rozpoczęły operację przeczesywania terenu, kierując się na wschód, w stronę Sztabina i Lipska.

To, że Jaminy i część z sąsiednich miejscowości znalazły się wówczas na tyłach tyraliery, nie ocaliło ich mieszkańców przed aresztowaniami, które nastąpiły w kolejnych dniach. Jak wszędzie, większość została wypuszczona, ale z samych Jamin znane są personalia jednego mężczyzny, który został przez Sowietów zamordowany.

W 1995 r. na cmentarzu parafialnym w Jaminach wzniesiono pomnik-grób symboliczny ofiar Obławy z parafii Jaminy. Na pięciobocznej, nieforemnej tablicy z szarego granitu, ustawionej wertykalnie na niskim postumencie, wycięto nazwiska 30 osób. Zostały one opisane jako „Ofiar zbrodni NKWD i UB”, a zdarzenie wydatowano na 14 lipca 1945 r.

Wielokrotnie, opisując inne pozycje na niniejszej liście, wspominano już o tym, że NKWD nie odegrało żadnej zgoła roli w Obławie, podczas gdy UB wystąpiło w funkcji co najwyżej pomocnika, świadcząc pewne usługi na rzecz Armii Czerwonej, przede wszystkim na terenach nie objętych operacją wojskową.

Podaną datę zbrodni – 14 lipca 1945 r. – traktować należy jako orientacyjną. Jeszcze niedawno, gdy nieznane pozostawały dokumenty jednostek Armii Czerwonej biorących udział w Obławie, zakres chronologiczny operacji wojskowej nie był precyzyjnie znany. Obecnie wiadome jest, że pierwsze przeczesywanie rozpoczęto 12 lipca i zostało ono zakończone do 18 lipca. W kolejnych dniach na niektórych obszarach miały miejsce powtórne działania przeciwpartyzanckie. Prowadzono intensywne akcje celowane w konkretne osoby. Trwała również filtracja tysięcy zatrzymanych mieszkańców regionu. Zagłada osób wytypowanych jako przynależących i współpracujących z AKO miała miejsce najwcześniej 22 lipca lub niedługo po tej dacie.

Wspomnieć tu warto, że rok przed Obławą Jaminy dotknęła inna tragedia – 22 czerwca 1944 r. z rąk okupanta niemieckiego zginęło 24 mieszkańców wsi, rozstrzelanych w odwecie za śmierć żandarma. Ich rozległa zbiorowa mogiła znajduje się nieopodal pomnika ofiar Obławy Augustowskiej.

Opis miejsca

Upamiętnienie znajduje się na malowniczym, porośniętym pięknym starodrzewem cmentarzu parafialnym w Jaminach. Nekropolia zlokalizowana jest niemal na wjeździe do wsi od strony wschodniej, czyli od Sztabina, po południowej stronie drogi.
Symboliczny grób ofiar Obławy wzniesiono za drewnianym zabytkowym kościołem pw. św. Mateusza, nieco na prawo od jego osi, u podnóża wiekowej sosny. Kierując się na prawo od wejścia do świątyni i obchodząc ją od wschodu, wyjdziemy prosto na ów pomnik.