Został odsłonięty 2 listopada 1925 r. w arkadzie kolumnady obecnie nieistniejącego, ale odbudowywanego tzw. Pałacu Saskiego. Spoczywa w nim nieznany nastoletni ochotnik do Wojska Polskiego, obrońca Lwowa, poległy na polu chwały w 1918 lub 1919 r. Na filarach okalających grób pierwotnie umieszczone były cztery tablice upamiętniające walki z lat 1914–1920.
W czasie wojny Niemcy wysadzili pałac, ale z nieznanych przyczyn oszczędzili fragment arkady z Grobem Nieznanego Żołnierza. Po 1945 r. władze komunistyczne zdawały sobie sprawę, że nie mogą usunąć tego symbolu zwycięstwa odrodzonej Polski nad sowiecką Rosją, zdecydowały się więc na zmanipulowanie jego kontekstu. Przedwojenne tablice zastąpiono sześcioma nowymi, poświęconymi niemal wyłącznie zmaganiom okresu II wojny światowej z lat 1939–1945. Wyjątkiem było uczczenie walk dąbrowszczaków o Madryt w 1936 r. Pamięć o bojach, w których zginął bezimienny żołnierz spoczywający pod płytą została wyparta z otoczenia Grobu Nieznanego Żołnierza i w ogóle z przestrzeni publicznej Polski, stając się jednym z symboli jej nowego zniewolenia.
Po przełomie politycznym roku 1989, koncepcja otoczenia Grobu Nieznanego Żołnierza ponownie uległa zmianie. Przede wszystkim w suwerennej Polsce możliwe stało się usunięcie dysonansu stworzonego w tym miejscu w 1945 r. W kolejnych latach treść tablic na filarach wokół mogiły zmieniała się, rosła też ich liczba. Obecnie 22 tablice upamiętniają wszystkich bezimiennych, którzy oddali życie za Polskę w ciągu przeszło tysiąclecia jej historii, w tym aż dwie tablice poświęcono żołnierzom wyklętym, a więc poległym i pomordowanym po tzw. wyzwoleniu, tj. w latach 1944–1963.
Jedną z owych dwóch tablic odsłonięto uroczyście w Święto Wojska Polskiego 15 sierpnia 2016 r. Aktu tego dokonał prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda wraz z ministrem obrony narodowej Antonim Macierewiczem oraz Markiem Franczakiem – synem sierż. Józefa Franczaka „Lalka”, ostatniego żołnierza podziemia antykomunistycznego, poległego z bronią w ręku w 1963 r. Na tablicy uwieczniono dziewięć miejsc i dat – przede wszystkim bojów żołnierzy podziemia niepodległościowego. Wśród nich, ze względu na specyfikę historyczno-geograficzną, wyróżnia się Obława Augustowska (wymieniona piąta od góry), datowana tu na 12–21 lipca 1945 r.
Bez wątpienia nie ma miejsca i formy upamiętnienia bardziej godnej i dostojnej niż wyrycie wydarzenia na jednej z tablic przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie. Tym samym Obława Augustowska została symbolicznie wpisana w poczet najbardziej doniosłych epizodów w dziejach polskiego oręża, w których obok wielkich zwycięstw swoje miejsce mają także porażki i podobne tragedie.
Jak trafić?
Lokalizacja na mapach GoogleOpis miejsca
Upamiętnienie znajduje się w obrębie Grobu Nieznanego Żołnierza. Mogiłę otacza arkada złożona z ośmiu filarów ustawionych w dwóch rzędach. Tablicę zawieszono na czwartym (licząc od lewej) filarze drugiego rządu (skrajny filar od strony północnozachodniej). Umieszczono ją na lewym (południowym) licu filaru, a więc zwrócona jest ku Grobowi Nieznanego Żołnierza. Najłatwiej zobaczyć ją z bliska podchodząc do monumentu od strony Ogrodu Saskiego.